تاریخچه شربت خانه های بندرعباس

نوشته ای که درادامه می آید صرفا یک پژوهش تاریخیست.

درمتون و مکتوبات به جا مانده تاریخچه باده در بندرعباس و نواحی به توالی تاریخی بدین شرح نگاشته شده :

مارکوپلو1297

مارکوپلو سیاح ونیزی که ازنواحی شمالی ایران به هرموزکهنه (میناب کنونی ) می رسد اینچنین می نگارد : از خرما شراب تهیه و آنرا با ادویه مخلوط می کنند .شرابی است بسیار خوش طعم ولی باعث بروز اسهال در فرد تاره وارد می شود . اما برای دیگران بسیار بهداشتی است و آنان را عضلانی می کند .

ریبلو1521

شغل یهودی ها در هرمز عرق کشی یا تقطیر مشروبات الکلی بوده . عرق در جایی به نام خانه گاسپار تولید می شده.

تیشرا 1595

در هرموز و مغستان و همه کرانه های خلیج فارس دو نوع مشروب ساخته می شود . مشروب نخست را بیشتر از تقظیر خرما و برگ های شیرین بیان درست می کنند .این را عرق می نامند که از عرق آمده است و برای اشاره به کیفیت عالی این نوشیدنی استفاده می شود . این قوی ترین و وحشتناکترین مشروبی است که تا کنون درست شده است و از همین رو نوشندگان زیادی هم یافته است . مشروب دوم از دم کرده انگور خشک در آب سرد و با نسبت مناسب تهیه می کنند که به خودی خود تخمیر می شود و پس از آنه تخمیر پایان گرفت آماده نوشیدن می شود . این شراب را بسیار خوب و سالم می دانند .

دلاواله1621

سال ۱۶۲۲ در حالی گذشت که در پایان ،آن شبها را در اقامتگاه انگلیسی ها با صحبتها و گفت و گوهای شیرین میگذراندم از جمله یکبار نوعی مشروب الکلی به من دادند که آن را لارکین مینامند و مصرفش در جاوه و دیگر نواحی خاور دور رواج کامل دارد. مشروبی مشهی و مخصوص نوشیدن همراه غذاست و به نظر من برای تقویت قلبهای ضعیف و تکمیل مزه ی غذا بیش از موسکات یا مالوازی جزیره ی کندی مفید است. آن را مشروبی بسیار خوش طعم تشخیص دادم و تمایل پیدا کردم ترکیب آن را بدانم دستور ساخت آن را با خود به ایتالیا خواهم آورد تا به مردم کشورم هدیه کنم اطمینان دارم کسانی که آن را بیازمایند بدون بیم از قوی بودنش بسیار خوششان خواهد آمد واقعاً جای تعجب است که ساکنین مناطق حاره، به خصوص مناطق حوالی هرمز که گرما در آن بیداد میکند این قدر به غذاهایشان فلفل و ادویه میزنند و عرق و سایر مشروبات الکلی بینهایت گرم مانند همین لارکین را مینوشند ولی وقتی موضوع را با یکی از افراد آگاه در میان نهادم متوجه شدم آنها دلیلی منطقی دارند و نه به طور تصادفی بلکه عمداً این گونه.اند دلیلشان این است که آزار رسانی گرمای بی حد و حصر به بدن که ناشی از نامساعد بودن آب و هوای منطقه است گرمای طبیعی بدن را تخفیف میدهد و با کم شدن این قدرت انسان از پا در می آید، لذا لازم است معده را باغذاهای مقوی و نوشیدنیهای گرم تقویت کرد بر عکس در نقاط سردسیر شمالی که سرما حاکم است گرمای طبیعی در درون بدن افزایش یافته و دیگر نیازی به تقویت نیست و برعکس برای حفظ سلامتی لازم است حرارت درونی با خوردنیهای خنک تخفیف یابد تا معده بتواند کار خود را انجام دهد.

هربرت1628

در اینجا شراب شیراز فراوان است که در لیوان‌های گردن‌ بلند و کوزه‌هایی که حاوی چند گالن هستند، آورده می‌شود، که بهترین شراب در تمام ایران است. در اینجا قهوه‌خانه‌هایی وجود دارد که به ویژه در عصرها بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند. قهوه یا کوهو، نوشیدنی سیاه یا بهتر است بگوییم آبگوشت است، زیرا آن را تا جایی که دهانشان از فنجان‌های کوچک چینی داغ می‌شود، می‌نوشند. این نوشیدنی از گل بانی یا چوا-بری تهیه می‌شود که در آب دم کرده و خوب جوشانده شده است زیاد مست می‌شود، هرچند نه چشم را خوش می‌آید و نه مزه، سیاه و تا حدودی تلخ است (یا بهتر است بگوییم مانند پوسته‌های سوخته لذت‌بخش است)، بیشتر سالم است تا خوشمزه، با این حال (اگر همانطور که می‌گویند درست باشد) معده‌های خام را آرام می‌کند، به هضم غذا کمک می‌کند، باد را بیرون می‌راند و خواب‌آلودگی را برطرف می‌کند، اما از شهرت بیشتر روایتی که دارند این است که توسط جبرئیل به عنوان نوشیدنی گرم برای مسلمانان تهیه شده است. همچنین شربت‌خانه‌ها، نوشیدنی‌ای که عطش را فرو می‌نشاند و طعم لذیذی دارد: ترکیب آن آب خنک است که در آن شربت لیمو و گلاب می‌ریزند، در این کشورهای گرمسیر، گواراترین نوع مشروبی که می‌توان اختراع کرد: اگرچه شراب آنجا آنقدر خوب بود که از نوشیدن آن با اعتدال خودداری کردیم. همچنین عرق یا آب قوی، در اینجا به مقدار زیاد وجود دارد که با شکر توصیف می‌شود، گرم است و در دریا و خشکی در گرم‌ترین فصول سال بسیار نوشیده می‌شود، به خصوص در جایی که رژیم غذایی خشن است و معده‌ها از طریق انتشار گرما که در فصول سرد منقبض می‌شود، خام و ضعیف هستند.

ماندسلو 1637

جان استرایوس هلندی با اعتراف صمیمانه ای می نویسد که حدت گرمای گامبرون را مشروبی به نام پیل پونس کن(ترجمه تحت الفظی = فیل پوست کن ) شدید تر می سازد ، زیرا که چنان نوشنده را افسون می کند که از نوشیدنش صرف نظر نیست . می گویند این نوشابه را که ماندسلوپنج می نامند ، هیات نمایندگی دوک هلشتاین که جان آلبرت ماندسلو در سال 1637 عضو آن بوده اختراع کردند ، زیرا که پنج ماده در ترکیب آن بکار رفته است : می ، آب لیمو، ادویه ، شکر ،و گلاب .

کمپانی هند شرقی 1684

برای ملاحانی که برای مرخصی به ساحل آمده بودند شراب و روحیه لازم بود . برای این کار شربت خانه ها و قهوه خانه هایی وجود داشت که بویژه به هنگام عصر بسیار پر رفت و آمد می شدند. عرق هم می نوشیدند (با شکر مثل لیکور می شود و در گرم ترین  فصول در خشکی و دریا آن را می نوشند ) 

به نظر می رسد شراب خواری سرگرمی اصلی اروپاییان مقیم بندرعباس بوده است . گویا پس از مراسم خاکسپاری همسر یکی از روسای کمپانی هلندی  ، مهمانان آنقدر شراب نوشیدند که مراسمش به جشن شباهت داشت .

کریستف لانگهاستن1693

شراب بسیاری را در قرابه های بزرگ شیشه ای که هلندی ها آن را کلارت می نامند به اینجا می آورند اما بیشتر آنرا بیگانگان مصرف می کنند و با کشتی ها صادر می کنند . از نظر مزه همانند شراب فلورانس است و گرچه آن را از راهی دور و زمینی بیاورند اما تجارت آن سودآوراست چون نیم سبوی آن یا کمی بیشتر فقط یک روپیه یا نیم رایشتالر ارزش دارد.

مولیتور1902

دیروز آشپزم آنقدر مست بود که اخراجش کردم. همسرش به التماس من آمد برای از سرگیری کار. با آنچه از من به دست می آورد باید هفت فرزند را سیر کند. همسرش به من التماس کرد بیش از حد کتک خورد تا اینکه بگوید: «دیگر ارک نمی‌نوشم». دوباره شروع به کارکرد. فردی که آشپز خوبیست وسوپ‌پز خوبی می پزد .

قدیمی های بندرعباس بیاد می آورند که دهه پنجاه یک شرکت کشتیرانی به نام گری مکنزی که دفتری در مجاورت کلاه فرنگی داشت ، به کار تجارت مشروبات نیز مشغول بود و انبارو فروشگاهی  بزرگ در محدوده کارگزاری برقرار کرده بود .